Χριστιανική πίστη και πόλεμος

 

Η χριστιανική πίστη είναι εντελώς ασυμβίβαστη με κάθε είδος πολέμου και με κάθε αφαίρεση ζωής. Χωρίς αστερίσκους και χωρίς στρογγυλέματα. Δεν γίνεται να λέμε ότι κάθε διακοπή κύησης είναι αφαίρεση της προγεννητικής ζωής που υπάρχει στη μήτρα και παράλληλα να κάνουμε πως δεν είδαμε ή/και να δικαιολογούμε πολέμους, που αφαιρούν γεννημένες ζωές και σπέρνουν όλεθρο και καταστροφές.

ΑΛΛΑ...

Την επόμενη φορά που θα πας σε ένα παλιό, ιστορικό μοναστήρι (από τη βυζαντινή εποχή ακόμη καλύτερα), εκτός από τις εικόνες και τα κειμήλια, δες λίγο και τα ψηλά, γεροδεμένα τείχη, με πολεμίστρες και πύργους. Είναι από την εποχή που από όσους έφταναν στην πόρτα του μοναστηριού, κάποιοι δεν έρχονταν ακριβώς για να ωφεληθούν πνευματικά και να ακούσουν το λόγο του Θεού. Έρχονταν και για να σφάξουν τους καλογέρους, να κλέψουν τα κειμήλια και να κάψουν το Μοναστήρι. Αρκετά συχνά λοιπόν οι καλόγεροι, αντί να τούς κεράσουν λουκούμι και ρακή, τούς κερνούσαν βόλια και καυτό λάδι που έριχναν από τις ζεματίστρες πάνω από την κλειστή πύλη της Μονής στους επίδοξους πολιορκητές της.

Πώς λέγεται αυτό;

Απλός ρεαλισμός. Αλλιώς, θα ίσχυε το “σφάξε με, αγά μου, να αγιάσω”.

• Είναι όμως αυτό το γεγονός, όταν σε δύσκολες εποχές του Έθνους κληρικοί και λαϊκοί πήραν τα όπλα, σφαγή και αφαίρεση ζωών;

• Είναι!

• Είναι θέλημα Θεού, ευλογημένο και άγιο, ένας καθόλα ιερός πόλεμος;

• Όχι!

• Μα είναι αλλόπιστοι, άγριοι, εχθροί της πατρίδας και της πίστης, οι οποίοι θα κατέστρεφαν, θα έκλεβαν, θα βίαζαν, θα σκότωναν.

• Ας είναι.

• Καλά έκαναν οι πρόγονοί μας, που αντιστάθηκαν και πολέμησαν σε δίκαιους αγώνες υπέρ βωμών και εστιών, υπέρ πίστεως και πατρίδας;

• Καλά έκαναν.

Στα παραπάνω δεν κρύβεται καμία αντίφαση. Αντίφαση θα έβλεπε μόνο όποιος διαδίδει ανέξοδες θεωρίες πασιφισμού, για να “πουλήσει” ίματζ του μόνου ευαίσθητου και αγαπησιάρη, ενώ ο ίδιος τριπλοκλειδώνει από το σπίτι του μέχρι το κινητό του τηλέφωνο. Αν πάρω το ΙΧ αυτοκίνητό του για κανένα μήνα, μάλλον δεν θα το δει ως αλληλοπεριχώρηση και συμπερίληψη, αλλά θα με καταγγείλει στην αστυνομία για κλοπή!

Η θεολογία είναι διαχρονικά σταθερή στη διδασκαλία της για την αξία κάθε ανθρώπινης ζωής, ως δημιουργία του Θεού και ταυτόχρονα κινείται ρεαλιστικά στον κόσμο, που βρίσκεται εν πτώσει, χωρίς να συσχηματίζεται με αυτόν. Λέει ο προφήτης Ησαϊας ότι στη Βασιλεία του Θεού ο λύκος θα συμβιώνει ειρηνικά με το αρνί, αλλά καλό θα είναι για το αρνί να είναι προφυλαγμένο στο μαντρί ως τότε...

Ακολουθεί (και έτσι τελειώνω αυτό το άρθρο) ένα κλασικό ιστορικό περιστατικό, που δείχνει το θεολογικό ρεαλισμό της Εκκλησίας σε έκτακτες περιστάσεις πολέμων και μαχών υπέρ πίστεως και πατρίδας. Πρωταγωνιστές του ο ευσεβέστατος Αυτοκράτορας Νικηφόρος Φωκάς (μάλλον προγραμμάτιζε να μονάσει στο Άγιο Όρος με τον φίλο του Αθανάσιο Αθωνίτη, παρά να γίνει αυτοκράτορας, αλλά η Ιστορία είχε άλλα σχέδια) και ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Πολύευκτος.

Ο Αυτοκράτορας Νικηφόρος Β΄ Φωκάς (963-969) ζήτησε από τον Πατριάρχη Πολύευκτο και τη Σύνοδο να αναγνωριστούν επίσημα ως μάρτυρες όλοι οι στρατιώτες που έπεφταν στο πεδίο της μάχης πολεμώντας τους Άραβες (Αγαρηνούς). Το περιστατικό αυτό συνέβη στο πλαίσιο των συνεχών πολέμων στην Ανατολή, με τον Φωκά να επιδιώκει να προσδώσει χαρακτηριστικά «ιερού πολέμου» στις επιχειρήσεις του, προσφέροντας στους στρατιώτες του το πνευματικό κίνητρο της άμεσης σωτηρίας της ψυχής τους και έτσι να κάνει το στρατό του πιο αξιόμαχο. Ο Πατριάρχης Πολύευκτος και οι επίσκοποι, αναγνώρισαν την προς την πατρίδα ευεργεσία των στρατιωτών και τον ηρωισμό τους “υπέρ βωμών και εστιών”, αλλά απέρριψαν κατηγορηματικά το αίτημα. Η επιχειρηματολογία τους βασίστηκε στους εξής άξονες:

• Ο Κανόνας του Μεγάλου Βασιλείου: Επικαλέστηκαν τον 13ο κανόνα του Μεγάλου Βασιλείου, ο οποίος ορίζει ότι όποιος σκοτώνει σε πόλεμο, ακόμα και αν το κάνει για την προάσπιση της πίστης και της πατρίδας, θεωρείται ότι έχει «ακάθαρτα χέρια» και πρέπει να απέχει από τη Θεία Κοινωνία για τρία χρόνια.

• Διάκριση Φόνου και Μαρτυρίου: Η Εκκλησία αρνήθηκε να εξισώσει τον θάνατο στη μάχη με το μαρτύριο, υποστηρίζοντας ότι το μαρτύριο προϋποθέτει την εθελούσια θυσία χωρίς τη χρήση βίας, ενώ ο στρατιώτης σκοτώνει και σκοτώνεται εν μέσω ένοπλης σύγκρουσης.

Με πιο απλά λόγια, παρά τις εμπόλεμες ιστορικές φάσεις των χωρών στις οποίες εγκαταβιώνει και η ορθόδοξη πίστη, ποτέ δεν αναπτύχθηκε ένα επίσημο δόγμα «ιερού πολέμου» αντίστοιχο με τις μεταγενέστερες Σταυροφορίες της Δύσης ή το Τζιχάντ.

Παναγιώτης Ασημακόπουλος

Θεολόγος καθηγητής