Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Το μάθημα των Θρησκευτικών και το ύφος του θεολόγου καθηγητή


Εισήγηση στην ημερίδα σχετικά με το μάθημα των Θρησκευτικών, που πραγματοποιήθηκε στο Ηράκλειο της Κρήτης το Μάιο του 2018 και διοργανώθηκε από 
τον Παγκρήτιο Σύνδεσμο Θεολόγων

         Οι θεολόγοι είμαστε μια περίεργη ειδικότητα. Στην αποδοχή αυτής της «περιέργειας» συχνά συναντιούνται πολλοί. Μαθητές, γονείς, συνάδελφοι, εμείς οι ίδιοι και η λεγόμενη «κοινή γνώμη». 
Μη μου πείτε τώρα ότι δεν μάς έχουν αντιμετωπίσει κάποιοι, κάπου, κάποτε ως κατωτέρου επιπέδου και ελλιπούς διανόησης καθηγητή, ως πιθανό εκπρόσωπο του «Ελλάς Ελλήνων Χριστιανών» ή ως μόνιμο απολογητή για τις επιλογές και τα ανακοινωθέντα της διοικούσας Εκκλησίας. Αρκετοί μάλιστα θεωρούν τους θεολόγους ως συνώνυμο του συντηρητισμού, του ηθικισμού και της οπισθοδρόμησης, καθώς και ως εκφραστές του γλυκανάλατου και χαζοχαρούμενου «θρησκευόμενου» ύφους. Κι αν – για να χρησιμοποιήσω και μια έκφραση χωρίς όμως πολιτικό περιεχόμενο – κι αν «τους βγαίνουμε από δεξιά», γουρλώνουν τα μάτια κι απορούν: «Μωρέ, μπράβο ο/η θεολόγος!».
Εννοείται ότι υπάρχει και μια συνεχώς αυξανόμενη ομάδα όλων των παραπάνω που έχουν ξεπεράσει στρεβλώσεις και στερεότυπα του παρελθόντος καθώς και την ανέξοδη φλυαρία της λεγόμενης πολιτικής ορθότητας και βλέπουν καθαρά και ξάστερα.
Ίσως όμως, το πλέον σημαντικό είναι το πώς αντιλαμβανόμαστε εμείς τον εαυτό μας, τη θέση και το ρόλο μας στο σχολείο και το ύφος του μαθήματος των Θρησκευτικών και της διδασκαλίας μας. Τα τελευταία χρόνια μάλιστα με τις αναταραχές και την επικαιρότητα στο χώρο της θρησκευτικής εκπαίδευσης, πολλά ζητήματα ρόλου, θέσης και ύφους βρίσκονται υπό συζήτηση και ένταση.
Ο ρόλος που προσδίδουμε στο μάθημα των Θρησκευτικών, οι μέθοδοι που ακολουθούμε, το ύφος που υιοθετούμε είναι βασικά συστατικά του μαθήματος των Θρησκευτικών. Προφανώς και σε όλα τα μαθήματα, αλλά ειδικά στο μάθημα των Θρησκευτικών έχουν εξέχουσα θέση. Σε τέτοιο σημείο, που μπορούν να εκμηδενίσουν ή και να ενισχύσουν τα προσδοκώμενα αποτελέσματα.
Πέρα από τις τυπικές οδηγίες και την παιδαγωγική – επιστημονική θεσμοθέτηση του ρόλου του εκπαιδευτικού, συνήθως ο καθένας μας αντιλαμβάνεται τη θέση και την προσφορά του, φορώντας κάποιο ή κάποια από τα παρακάτω κοστούμια (συνολάκια για τις κυρίες): Αναμορφωτής, κοινωνικός και πολιτικός σχολιαστής, ρηξικέλευθος επαναστάτης, δικηγόρος και εκπρόσωπος τύπου του Θεού, ιεροκήρυκας, ιερεοεξεταστής, ιεραπόστολος, ιεροκατήγορος, δεινός απολογητής, στερεοτυπικός καθοδηγητής. Για να μην παρεξηγηθώ, όλα τα παραπάνω δεν τα ανέφερα, απαραίτητα κατηγορώντας τα. Όπως ούτε και τις παρακάτω (ενδεικτικά πάντα) απόψεις και στάσεις, που ίσως κάποιοι από εμάς υιοθετούμε:
1) Ένα απλό μάθημα είναι, όπως τα άλλα. Μάλιστα τα παιδιά δεν δίνουν και ιδιαίτερη σημασία. Ε, δεν θα σκάσουμε κιόλας…
2) Θα προσέχετε τα Θρησκευτικά, όπως και τα άλλα μαθήματα, αλλιώς θα σας λιώσω. Ακούτε;
3) Εγώ θα μιλάω κι εσείς θα ακούτε. Και μην κοιμηθεί κανείς, γιατί βαθμό καλό δεν έχει…
4) Δεν θέλω αντιρρήσεις! Ό,τι σας είπα, αύριο θα το ξέρετε νεράκι…
5) Ελάτε τώρα, παιδάκια, να σας πω τι έκανε ο καλός Χριστούλης και πώς μας είπε να αγαπάμε τους γονείς μας και τους φίλους μας.
6) Αν δεν προσέξετε με τις αμαρτίες σας, ο Θεός δεν σας συγχωρεί. Να μην πω ότι τιμωρεί κιόλας (βλέπε Aids, πλημμύρες, σεισμοί, κ.λ.π.).
7) Πρέπει, δεν πρέπει, πρέπει και δεν πρέπει.
8) Έχω ευθύνη τα παιδιά να μάθουν σωστά κι υπεύθυνα. Είναι ίσως η μοναδική τους ευκαιρία. Γιατί αν κρίνω και από το 10% που έκανε Θρησκευτικά στο Δημοτικό…
9) Είμαι ο εκπρόσωπος του Θεού επί της γης για να σώσω τους μαθητές από το κακό. Α, και το μάθημα των Θρησκευτικών…
Συνήθως, όλα τα παραπάνω ξεκαθαρίζονται προς τους μαθητές μας με τη λεκτική επικοινωνία. 
Άξια λόγου όμως και προσοχής είναι και η παράμετρος της μη λεκτικής επικοινωνίας (non verbal communication). Αυτό που θα λέγαμε ύφος, ευρωπαϊστί στυλ! Θεωρώ ότι διαδραματίζει και αυτό σημαντικό ρόλο και έχει εξέχουσα θέση μέσα στην τάξη μας, στη σχέση με τους μαθητές μας και στην προσφορά του μαθήματός μας προς αυτούς. Και μάλιστα, όλα τα παραπάνω συνδέονται άμεσα και έμμεσα με το ύφος αυτό.
Με ένα ερωτηματολόγιο, θέλησα να αποτυπώσω τις απόψεις μαθητών της Β΄ και Γ΄ Λυκείου για πολλά και ενδιαφέροντα θέματα επί του μαθήματος των Θρησκευτικών. Ακολουθούν τα αποτελέσματα. Η έρευνα συνεχίζεται και επί άλλων παραμέτρων. Δεσμεύομαι να δημοσιεύσω πιο πλήρη και εμπλουτισμένη έκδοσή του εν καιρώ.

Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Έμμηνος ρύση και Θεία Κοινωνία

Να κάνω από την αρχή τρεις διευκρινίσεις: α) Το παρόν είναι άρθρο. Δεν διεκδικεί δάφνες ενδελεχούς θεολογικής μελέτης ή διδακτορικής διατριβής. β) Δεν υποκαθιστά ή υποσκελίζει σωματικούς και ψυχολογικούς παράγοντες που λαμβάνει υπόψη της κάθε γυναίκα, αλλά ούτε και την πνευματική καθοδήγηση από τον πνευματικό πατέρα, που (προφανώς) σταθμίζει και άλλα ζητήματα. (Βέβαια, είναι μεγάλη η συζήτηση για τις αρμοδιότητες και τα όρια των πνευματικών στο ζήτημα της Θείας Κοινωνίας των πνευματικών τους τέκνων…). γ) Αναφέρεται μόνο στο αν υπάρχουν ΘΕΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΕΙΣ για τη Θεία Κοινωνία ΜΟΝΟ ΚΑΙ ΜΟΝΟ για την έμμηνο ρύση. Έχω κεφαλαία όλα τα γράμματα σε κάποιες λέξεις, γιατί ο Θεός να μας φυλάει από τις παρεξηγήσεις των θρήσκων. Δεν γίνεται όμως οι «ιδιωτικές θεολογίες» του καθενός να αντικαθιστούν την ανθρωπολογία και τη θεολογία της Εκκλησίας.
Παλαιά Διαθήκη Στην Παλαιά Διαθήκη, κυρίως στο Λευιτικό και στο Δευτερονόμιο, υπάρχουν άφθονα εδάφια που αναφέρονται στην ακαθαρσία – αμαρτία τη…

Η ομιλία μου στην επέτειο της 28ης Οκτωβρίου 1940 (2013)

Έχουμε συνηθίσει να δίνουμε στις εθνικές επετείους είτε μυθικά στοιχεία είτε χαρακτηριστικά μνημοσύνου. Γι’ αυτό ίσως και δεν μας αγγίζουν αρκετά. Οι μεγάλοι δεν διδάσκονται από αυτές και οι νεότεροι δεν ενδιαφέρονται. Σχεδόν όλοι οι νέοι αδιαφορούν για τους μύθους και τα πεθαμένα πράγματα και αρκετοί αντιμετωπίζουμε τις επετείους ως πέρα από εμάς, έξω από τη ζωή μας. Ίσως ως ευκαιρία ξεκούρασης και εκδρομής ή έστω ως ευκαιρία για μια ημέρα εθνικής ανάτασης. Αλλά ως εκεί. Τίποτε παραπέρα. Και κάπως έτσι, κάπου εκεί γεννιέται ο εθνικισμός από τη μια πλευρά και ο εθνομηδενισμός από την άλλη. Αποτέλεσμα και οι δυο της έλλειψης παιδείας και της ιστορικής συναίσθησης. Η σημερινή επέτειος της 28ης Οκτωβρίου δεν είναι μνημόσυνο. Ακόμη κι αν κάποιοι από τους πρωταγωνιστές των γεγονότων έχουν πεθάνει είτε στο πεδίο της μάχης είτε στη διάρκεια των χρόνων έως σήμερα, οι αξίες και τα ιδανικά που υπηρέτησαν ζουν ακόμη. Και θα ζουν, όσο υπάρχουν άνθρωποι με παιδεία και ήθος. Εξάλλου, αν ζούσαν οι αγ…

Απασφάλιση θεολόγου…

Γειά σας. Είμαι ο Παναγιώτης Ασημακόπουλος, θεολόγος καθηγητής στο Λύκειο Γαζίου στο Ηράκλειο της Κρήτης. Είμαι 41 ετών, παντρεμένος με μια πραγματική ηρωίδα και έχουμε τρία παιδιά. Δεν είμαι χορτοφάγος, ούτε vegan. Δηλώνω χριστιανός αναρχικός, απεχθάνομαι τη βία και δεν έχω κατοικίδιο. Από μουσική ακούω τα πάντα (εκτός από hiphop), αλλά κυρίως τα ξένα που παίζουν στα club, βυζαντινή μουσική και καψουροτράγουδα. Δεν πίνω αλκοόλ, δεν καπνίζω και κοιμάμαι από τις 11 το βράδυ. Δεν ανήκω στο θεολογικό σύνδεσμο Καιρός, δεν εκπροσωπώ κανέναν, δεν λιβανίζω κανέναν και ένα από τα αγαπημένα μου φαγητά είναι οι μπάμιες. Άνετα θα με χαρακτήριζε κανείς τουλάχιστον ανισόρροπο. Γι’ αυτό το λόγο από εδώ και κάτω διαβάζετε με δική σας ευθύνη… Νέα προγράμματα σπουδών στα Θρησκευτικά. Μπουρλότοοοο!!! Εδώ και πέντε χρόνια γράφονται, δοκιμάζονται, διορθώνονται και, από το Σεπτέμβρη που μας πέρασε, εφαρμόζονται. Με πολλά προβλήματα και δυσκολίες, καθώς η πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας ήθελε να κάνει…

Η θλιβερή εικόνα των μαθητών της Γ΄ Λυκείου

Την ώρα που γράφω αυτές τις αράδες, έχω αρκετό θυμό και θλίψη. Θα γράψω όμως αυτά ακριβώς που νιώθω. Χαιρετάς τους μαθητές σου που τελειώνουν τη Β΄ Λυκείου με την ευχή «Καλό καλοκαίρι» και το Σεπτέμβρη που τους ξαναβλέπεις, κάτι έχει χειμωνιάσει. Οι περισσότεροι μαθητές - αυτοί που ονομάζονται συνειδητοποιημένοι - έχουν το παγωμένο χαμόγελο της αμηχανίας, όταν τους ρωτήσεις πώς πέρασαν το καλοκαίρι τους. Με το θολό βλέμμα προσηλωμένο στις ημέρες του Μάη που θα κρίνουν τον κόσμο (τους). Κάποιοι έχουν ήδη μετρήσει πόσος καιρός (σε μήνες, εβδομάδες, ακόμη και ημέρες) απομένει μέχρι τότε. Στους δικούς μου τελειόφοιτους μαθητές προτείνω να θυμηθούν πώς άρχισαν το σχολικό τους ταξίδι. Να κάνουν και μια βόλτα στο παλιό τους νηπιαγωγείο. Χαρούμενα, ζωηρά παιδάκια με όρεξη για παιγνίδι και ανακαλύψεις. Πώς τελειώνουν; Κουρασμένοι, αγανακτισμένοι, αγχωμένοι και με το «άντε να τελειώνουμε για να αρχίσουμε να ζούμε». Πότε ήταν η τελευταία φορά που χάρηκαν τη μάθηση; Πότε ήταν η τελευταία φορά που ε…

Το «δικαίωμα» των καταλήψεων

Δυστυχώς, στην καθημερινότητά μας το αυτονόητο, το νόμιμο και το λογικό αναμετράται στα ίσα με την κουτοπονηριά, την παρανομία και τη λαμογιά. Δεν χρειάζεται να μαντέψουμε ποιος νικάει. Και υπεύθυνοι δεν είναι μόνο οι πέντε δέκα νταήδες, θρασύδειλοι, βολεμένοι. Εξίσου υπεύθυνο είναι και το συντριπτικό ποσοστό των μελών μιας κοινωνίας που δεν άκουσαν, δεν είδαν, δεν κατάλαβαν. Της κοινωνίας του «τι σε νοιάζει εσένα;» και της κοινωνίας του «ωχ, αδερφέ, μη χώνεις τη μύτη σου για να μη βρεις κανένα μπελά». Σε μια τέτοια κοινωνία μεγαλώνουμε και διδάσκουμε παιδιά. Και ως έθιμο πλέον – αυτονόητο και αδιατάρακτο – κάθε φθινόπωρο στα σχολεία της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης της χώρας υλοποιείται το «δικαίωμα» της κατάληψης. Ε, ας το πούμε ξεκάθαρα πλέον. Δεν υπάρχει τέτοιο δικαίωμα. Η κατάληψη οποιουδήποτε δημοσίου κτιρίου ή δρόμου, η απαγόρευση πρόσβασης σε δημόσια αγαθά είναι ενέργειες παράλογες, παράνομες και υποτιμητικές για μια κοινωνία που θέλει να λέγεται πολιτισμένη. Βέβαια, το μάθημα «ό…

Μεταξύ θεολόγων ειλικρίνεια…

Τα Θρησκευτικά αλλάζουν. Νέα Προγράμματα Σπουδών. Τα πρώτα μάλιστα σε σχέση με όλα τα άλλα μαθήματα. Αντιδράσεις, ενθουσιασμοί, μουδιάσματα. Άλλοι "εις το πυρ το εξώτερον", άλλοι "ναι μεν, αλλά", άλλοι "επιτέλους". Μεταξύ θεολόγων ειλικρίνεια; Σίγουρα; Πάμε… - Όλο αυτό το χρονικό διάστημα δεν σταθήκαμε όλοι στο ύψος και στην ουσία της αποστολής μας. Ουκ ολίγοι – και μάλιστα μεγαλόσχημοι και με θέσεις – επιδόθηκαν σε ένα φαύλο κύκλο καταγγελιών, διχασμού και αλληλοφαγωμάρας. Άλλοι ανακάλυπταν παντού προδοσίες των ιερών και των οσίων και άλλοι έχτιζαν τη φήμη τους ως προχώ και updated. Το κοινό τους; Δεν είχαν διαβάσει αυτό που πολεμούσαν ή που εκμεταλλεύονταν.... - Δόθηκε αφορμή και χώρος στους κάθε λογής ΓΟΧ, ιδεοληπτικούς και περιφερόμενους του διαδικτύου να εκμεταλλευτούν και να διαστρεβλώσουν την έννοια «μάθημα των Θρησκευτικών». - Θυμηδία και οίκτος μόνο μπορεί να συνοδεύει σχόλια του τύπου «το 666 επιβάλει το νέο μάθημα των Θρησκευτικών» ή «ας τελειώνουμ…

Οι Τρεις Ιεράρχες στα σκουπίδια….

- Οι Τρεις Ιεράρχες στα σκουπίδια. Να ψάχνουν μαζί με τον άστεγο και το φτωχό κάτι να φάει και κάτι να βάλει από πάνω του για να ζεσταθεί. Σε μια κοινωνία της οποίας η παγωμάρα και η ατσάλινη κυνικότητα υπερβαίνει το χειμωνιάτικο κρύο. Κι αυτοί εκεί, αθεράπευτα ιδεολόγοι και ρομαντικοί εκφραστές του μηνύματος του Χριστού, ενός άλλου Χριστιανισμού με κοινωνικό πρόσωπο και κρυστάλλινη αγάπη. Να τα δίνουν όλα για τους ενδεείς (Μ. Βασίλειος). Να στηρίζουν σκανδαλιστικά τους λεπρούς (Μ. Βασίλειος, Ιω. Χρυσόστομος). Να τα βάζουν στα ίσια με την δυνατή και ανάλγητη κοσμική εξουσία για το φτωχικό μιας χήρας (Ιω. Χρυσόστομος). -Οι Τρεις Ιεράρχες στα σκουπίδια. Εκεί πετάνε τα ύπατα εκκλησιαστικά αξιώματα για να μην δημιουργηθεί σκάνδαλο (Γρηγόριος ο Θεολόγος). Εκεί πετάνε τον ύπουλο συμβιβασμό σε θεολογικά ζητήματα. Δεν κάνουν τα στραβά μάτια σε θέματα πίστης και ζωής της Εκκλησίας. Στα παλαιότερα των υποδημάτων τους γράφουν τις αβροφροσύνες και τα δείπνα πολυτελείας με την εξουσία (Ιω. Χρυσόστ…

Συζητώντας με έναν κομπλεξικό (…περί θρησκείας)

«Ρώσος γιατρός, χειρουργός και καθηγητής Ιατρικής στο πανεπιστήμιο της Τασκένδης, στις αρχές του περασμένου αιώνα. Σε όλη τη ζωή του δημοσίευσε σαράντα σπουδαία επιστημονικά έργα. Θεωρείται πρωτοπόρος στο ζήτημα της αναισθησίας πριν από μία χειρουργική επέμβαση. Σε ηλικία 33 ετών έκανε μια σημαντική τομή στην ιατρική επιστήμη. Επειδή η γενική αναισθησία ήταν πολύ επικίνδυνη – συχνά πιο επικίνδυνη από την ίδια την επέμβαση – εφάρμοζε μια δική του μέθοδο τοπικής αναισθησίας. Με αυτή του τη μέθοδο, πραγματοποίησε πάνω από 500 χειρουργικές επεμβάσεις με μεγάλη επιτυχία». Ο συνομιλητής μου είναι εντυπωσιασμένος. Συνεχίζω… «Τιμήθηκε με το βραβείο Στάλιν, την κορυφαία τότε τιμητική διάκριση της Ρωσίας. Μάλιστα τα χρήματα από το βραβείο τα μοίρασε σε φτωχούς». «Τέτοιους επιστήμονες και ανθρώπους χρειαζόμαστε και σήμερα», λέει με έκδηλο θαυμασμό ο συνομιλητής μου. «Πολεμήθηκε όμως έντονα από το καθεστώς και με δυσκολίες συνέχισε το επιστημονικό και ιατρικό του έργο». «Ε, τι περιμένεις; Όλοι οι μεγά…

Θεέ μου, είσαι άδικος….

Ήρθε με υφάκι ο μικρός, πήρε τα λεφτά που «του ανήκουν» (άκου θράσος το παλιόπαιδο) και την έκανε από το σπίτι του γέρου. Μόλις τα έφαγε όλα και έμεινε ταπί, μπροστά στο αδιέξοδο, πήρε την απόφαση να γυρίσει. Κι Εσύ εκεί, να τον περιμένεις. Γιατί; Τη ζωή του ήθελε να κάνει. Ας τα λουστεί τώρα.  Άσε που αυτό που έκανες ήταν αντιπαιδαγωγικό. Τον κακομαθαίνεις. Κι αν κάνει σε λίγο τα ίδια; Δίκιο είχε ο μεγάλος σου γιος και θύμωσε. Δεν είναι σωστό. Να έρχεται πίσω ο μικρός και να τα συγχωρείς όλα και να τον κάνεις πάλι γιο σου!! Ε, αυτό πάει πολύ….. Αλλά, πιο πολύ ήθελα, Θεέ μου, να σε ρωτήσω το εξής: Εκεί όπως τον έβλεπες να έρχεται δεν σου βγήκε μια δικαίωση, ένας θυμός; Δεν σου πέρασε από το μυαλό το «έρχεσαι, ε…. τώρα θα δεις, αχάριστε»; Δεν σου ήρθε να του τα πεις ένα χεράκι; Την ώρα που τον αγκάλιαζες, δεν σου βγήκε να τον στήσεις απέναντι και να του πεις με οργή, ως πατέρας θιγμένος και ζημιωμένος, «εμείς οι δυο πρέπει να πούμε δυο κουβεντούλες»; Εμένα δεν με βλέπεις κάτω από το σταυ…

Κύριε Υπουργέ, ελάτε να παίξουμε

Μπορεί κάποιος, διαβάζοντας μόνο τον τίτλο, να νομίσει ότι το άρθρο είναι περιπαικτικό. Όχι, όχι, καθόλου…. Εξάλλου, το παιδί και το παιγνίδι (ομόρριζα) είναι πολύ σοβαρές υποθέσεις. «Θρησκευτικά δεν διδάσκονται στα σχολεία. Η ώρα του παιδιού είναι». Δεν μπορώ να υποθέσω εάν, την ώρα που έλεγε τα παραπάνω, ο υπουργός Παιδείας κ. Ν. Φίλης είχε και τη χαρά που νιώθει κανείς, όταν ανεβάζει το αίμα του άλλου στο κεφάλι. Συγγνώμη που θα σας απογοητεύσω, κύριε Υπουργέ, αλλά πλέον έχουμε συνηθίσει. - Έχουμε συνηθίσει από προκατόχους σας ότι όποιος θέλει να τραβήξει πάνω του τα φώτα της δημοσιότητας, λέει και μια περισπούδαστη κοτσάνα για τα Θρησκευτικά. - Έχουμε συνηθίσει ότι όποιος δεν παράγει έργο, μιλάει εναντίον των Θρησκευτικών για να πείσει τα απανταχού πρόβατα ότι έλυσε τα θέματα της παιδείας. - Έχουμε συνηθίσει ότι όποιος θέλει να πουλήσει δήθεν προοδευτισμό και αριστεροσύνη, υψώνει κορώνες (όχι βασιλικές…) κατά των Θρησκευτικών. Απλά αυτό που χρειάζεται στην κοινωνία μας είναι περισσότ…