Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Άλλο τότε, άλλο τώρα…

Η διαχρονική ασθένεια του διακοσμητικού κυβερνητικού συνδικαλισμού

«Είμαστε η μοναδική ανεξάρτητη συνδικαλιστική παράταξη…. μπλα, μπλα …. που μάχεται για τα δίκια του εκπαιδευτικού και του σχολείου … μπλα, μπλα…». Μόνο εάν αρχίσουν να διαπληκτίζονται μεταξύ τους, καταλαβαίνεις ποιον κομματικό χώρο υπηρετεί η κάθε «ανεξάρτητη» παράταξη. Δυο τρεις προτάσεις να ακούσεις ή να διαβάσεις, τα κατάλαβες όλα.
Κι αυτά δεν συμβαίνουν τώρα, αλλά για πολλά χρόνια στο χώρο της εκπαίδευσης και της ελληνικής κοινωνίας γενικότερα. Μόνο που εναλλάσσονται οι ρόλοι μεταξύ ΔΑΚΕ και ΠΑΣΚ, αφού έχουμε την «τύχη» να βασιλεύει ο δικομματισμός. Δυστυχώς, οι αριστερές παρατάξεις έχουν εθιστεί στο σύνδρομο «όχι σε όλα» κι εκεί που θα προσδοκούσες να συναντήσεις κάτι εποικοδομητικό, πέφτεις πάνω σε άγονη και άδικη κριτική και σε ανεφάρμοστα αιτήματα.
Να ορισμένα τρανταχτά παραδείγματα στο χώρο της παιδείας από τη νυν εκπρόσωπο του κυβερνητικού συνδικαλισμού.
- Τότε έγραφαν κι έλεγαν πολλά, τώρα (μετά τις 4 Οκτωβρίου 2009) σιωπή.
- Τότε οι μαθητικές καταλήψεις ήταν δίκαιη έκφραση αγανάκτησης των μαθητών και εικόνα του βρασμού της κοινωνίας, τώρα είναι απλώς παράνομες.
- Τότε ζητούσαν νομοθετική ρύθμιση για το διορισμό των αναπληρωτών που συμπληρώνουν 18μηνη προϋπηρεσία, τώρα θεωρούν ότι κι αυτοί πρέπει να (ξανα)δώσουν ΑΣΕΠ και στην καλύτερη περίπτωση μοιράζουν «ηθική στήριξη».
- Τότε φώναζαν για τα κενά στα σχολεία από τον Οκτώβριο, τώρα δεν μιλάνε ούτε το Φεβρουάριο.
- Τότε ο διάλογος ήταν προσχηματικός, τώρα οι πονηρές δημοσκοπήσεις δεν μας χαλάνε.
- Τότε η Πρόσθετη Διδακτική Στήριξη των μαθητών ήταν η αιχμή του δόρατος για διαμαρτυρίες, τώρα αιωνία της η μνήμη και οι συγγενείς στο γάμο.
- Τότε η λέξη «αξιολόγηση» πήγαινε χέρι χέρι με τη χειραγώγηση, τώρα είναι αναγκαία.
Αυτή βέβαια είναι η γενική κομματική γραμμή που καπελώνει το συνδικαλισμό. Υπάρχουν και φωτεινές εξαιρέσεις συναδέλφων συνδικαλιστών. Ειλικρινά απορώ πώς ανέχονται να εξομοιώνονται με τους λογής συνδικα-ληστές της αρπαχτής, του βολέματος και της θεσούλας. Είναι πολύ θλιβερό, εκπαιδευτικός που μιλάει στους μαθητές του για ελευθερία συνείδησης, αξιοπρέπεια και ήθος να «αναγκάζεται» να μετατραπεί σε φτηνό πολιτικάντη για να δικαιολογήσει αυτά που αποφάσισαν οι από πάνω για λόγους κομματικού συμφέροντος.
Έχω τη γνώμη ότι το ποσοστό των πολιτών που θεωρεί ειλικρινά ότι στα κόμματα υπάρχει γνήσια ιδεολογία έχει πέσει σε μονοψήφιο νούμερο. Νομίζω πως είναι ώρα να καταρρεύσει το κομματικό κατεστημένο και στο συνδικαλισμό, τουλάχιστον στο χώρο της παιδείας. Άνθρωποι αξιόλογοι, σοβαροί και με ιδεολογία τους την υπηρεσία της δημόσιας παιδείας οφείλουν να οργανώσουν κάτι κυριολεκτικά ανεξάρτητο και ανεπηρέαστο. Ως πότε συνάδελφε συνδικαλιστή θα αντέχεις να κάνεις το Δον Κιχώτη; Οι ανεμόμυλοι θα είναι πάντα ανεμόμυλοι και η Δουλτσινέα είναι κάπως διαφορετική από αυτή που φαντάστηκες.

Σχόλια

  1. Και να σκεφτεί κανείς ότι στις 21/3 !!!!! το υπουργείο έστειλε επιστολή στην ΟΛΜΕ για να προτείνει τρόπους αναπλήρωσης των χαμένων διδακτικών ωρών.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Φυσικά και είναι άλλο τότε κι άλλο τώρα. Τώρα είναι όλα χειρότερα.
    Όντως θλιβερό, θλιβερό και άκρως καταθλιπτικό όλο αυτό που συμβαίνει...
    Και, ναι, αυτό που λες είναι κάτι που με κάνει να απορώ και να εκνευρίζομαι κάθε φορά που διαβάζω τα αιτήματα, όταν εξαγγέλλεται απεργία μίας ή ...μιάμισης ημέρας (θαρρείς και δεν υπάρχουν κι άλλοι τρόποι διαμαρτυρίας και πίεσης)... Ανεφάρμοστα, όπως λες, και ουτοπικά. Ένα από αυτά, που αν και αδιόριστη, με κάνει να γελάω κάθε φορά που το διαβάζω: "Άμεσος διορισμός για όλους"!!! Πώς να τους πάρει στα σοβαρά...
    Δεν ξέρω, δεν πιστεύω στον συνδικαλισμό, μας έχει απογοητεύσει οικτρά. Υπάρχουν κάποιες εξαιρέσεις, αλλά απειροελάχιστες. Εάν ήταν όλοι μια γροθιά και βάζανε αυτά τα ρημαδοκόμματα και τα λογής-λογής συμφέροντα στην άκρη, πραγματικά θα κάναμε απίστευτα πράγματα!
    Δυστυχώς όμως δεν βλέπω να γίνεται κάτι τέτοιο, ειδικά τώρα που όλοι κάνουν τον σταυρό τους που έχουν μια δουλειά (μόνιμοι κυρίως)και ικανοποιούνται από αυτό και μόνο. Πώς να διεκδικήσουν κάποια πράγματα, πέρα από τα οικονομικά, για ουσιαστικές και όχι επιφανειακές κι αποσπασματικές αλλαγές... Και ποιος να σκεφτεί κι όλους εμάς, τους αναπληρωτές-ωρομίσθιους κι ελαστικά εργαζόμενους, που δεν μπορούμε καν τα στοιχειώδη να προγραμματίσουμε στη ζωή μας, επειδή τη ζωή αυτή την έχουνε κάνει λάστιχο που το τεντώνουν καταπώς τους βολεύει...

    Πονεμένη ιστορία η Πρόσθετη Διδακτική Στήριξη. Πέρυσι που υπήρξα και γω κομμάτι της, ένιωθα πραγματικά ότι έκανα κάτι πολύ σημαντικό για κάποια παιδιά που αλλιώς δεν επρόκειτο να βοηθηθούν, γιατί δεν είχαν την οικονομική δυνατότητα... Ένα τέτοιο παιδί ήμουν και γω κάποτε και με βοήθησε μόνο ο Θεός...
    Και τώρα; Τι έγινε γι'αυτό; Την προηγούμενη χρονιά που είχε πάλι σκοπό να την κόψει, το πήρε πίσω, επειδή υπήρξαν αντιδράσεις. Φέτος; Τι έγινε φέτος; Όλα καλά; Ποιος νοιάζεται γι'αυτά τα παιδιά;
    Δηλώνω απογοητευμένη.

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Έμμηνος ρύση και Θεία Κοινωνία

Να κάνω από την αρχή τρεις διευκρινίσεις: α) Το παρόν είναι άρθρο. Δεν διεκδικεί δάφνες ενδελεχούς θεολογικής μελέτης ή διδακτορικής διατριβής. β) Δεν υποκαθιστά ή υποσκελίζει σωματικούς και ψυχολογικούς παράγοντες που λαμβάνει υπόψη της κάθε γυναίκα, αλλά ούτε και την πνευματική καθοδήγηση από τον πνευματικό πατέρα, που (προφανώς) σταθμίζει και άλλα ζητήματα. (Βέβαια, είναι μεγάλη η συζήτηση για τις αρμοδιότητες και τα όρια των πνευματικών στο ζήτημα της Θείας Κοινωνίας των πνευματικών τους τέκνων…). γ) Αναφέρεται μόνο στο αν υπάρχουν ΘΕΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΕΙΣ για τη Θεία Κοινωνία ΜΟΝΟ ΚΑΙ ΜΟΝΟ για την έμμηνο ρύση. Έχω κεφαλαία όλα τα γράμματα σε κάποιες λέξεις, γιατί ο Θεός να μας φυλάει από τις παρεξηγήσεις των θρήσκων. Δεν γίνεται όμως οι «ιδιωτικές θεολογίες» του καθενός να αντικαθιστούν την ανθρωπολογία και τη θεολογία της Εκκλησίας.
Παλαιά Διαθήκη Στην Παλαιά Διαθήκη, κυρίως στο Λευιτικό και στο Δευτερονόμιο, υπάρχουν άφθονα εδάφια που αναφέρονται στην ακαθαρσία – αμαρτία τη…

Η ομιλία μου στην επέτειο της 28ης Οκτωβρίου 1940 (2013)

Έχουμε συνηθίσει να δίνουμε στις εθνικές επετείους είτε μυθικά στοιχεία είτε χαρακτηριστικά μνημοσύνου. Γι’ αυτό ίσως και δεν μας αγγίζουν αρκετά. Οι μεγάλοι δεν διδάσκονται από αυτές και οι νεότεροι δεν ενδιαφέρονται. Σχεδόν όλοι οι νέοι αδιαφορούν για τους μύθους και τα πεθαμένα πράγματα και αρκετοί αντιμετωπίζουμε τις επετείους ως πέρα από εμάς, έξω από τη ζωή μας. Ίσως ως ευκαιρία ξεκούρασης και εκδρομής ή έστω ως ευκαιρία για μια ημέρα εθνικής ανάτασης. Αλλά ως εκεί. Τίποτε παραπέρα. Και κάπως έτσι, κάπου εκεί γεννιέται ο εθνικισμός από τη μια πλευρά και ο εθνομηδενισμός από την άλλη. Αποτέλεσμα και οι δυο της έλλειψης παιδείας και της ιστορικής συναίσθησης. Η σημερινή επέτειος της 28ης Οκτωβρίου δεν είναι μνημόσυνο. Ακόμη κι αν κάποιοι από τους πρωταγωνιστές των γεγονότων έχουν πεθάνει είτε στο πεδίο της μάχης είτε στη διάρκεια των χρόνων έως σήμερα, οι αξίες και τα ιδανικά που υπηρέτησαν ζουν ακόμη. Και θα ζουν, όσο υπάρχουν άνθρωποι με παιδεία και ήθος. Εξάλλου, αν ζούσαν οι αγ…

Απασφάλιση θεολόγου…

Γειά σας. Είμαι ο Παναγιώτης Ασημακόπουλος, θεολόγος καθηγητής στο Λύκειο Γαζίου στο Ηράκλειο της Κρήτης. Είμαι 41 ετών, παντρεμένος με μια πραγματική ηρωίδα και έχουμε τρία παιδιά. Δεν είμαι χορτοφάγος, ούτε vegan. Δηλώνω χριστιανός αναρχικός, απεχθάνομαι τη βία και δεν έχω κατοικίδιο. Από μουσική ακούω τα πάντα (εκτός από hiphop), αλλά κυρίως τα ξένα που παίζουν στα club, βυζαντινή μουσική και καψουροτράγουδα. Δεν πίνω αλκοόλ, δεν καπνίζω και κοιμάμαι από τις 11 το βράδυ. Δεν ανήκω στο θεολογικό σύνδεσμο Καιρός, δεν εκπροσωπώ κανέναν, δεν λιβανίζω κανέναν και ένα από τα αγαπημένα μου φαγητά είναι οι μπάμιες. Άνετα θα με χαρακτήριζε κανείς τουλάχιστον ανισόρροπο. Γι’ αυτό το λόγο από εδώ και κάτω διαβάζετε με δική σας ευθύνη… Νέα προγράμματα σπουδών στα Θρησκευτικά. Μπουρλότοοοο!!! Εδώ και πέντε χρόνια γράφονται, δοκιμάζονται, διορθώνονται και, από το Σεπτέμβρη που μας πέρασε, εφαρμόζονται. Με πολλά προβλήματα και δυσκολίες, καθώς η πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας ήθελε να κάνει…

Η θλιβερή εικόνα των μαθητών της Γ΄ Λυκείου

Την ώρα που γράφω αυτές τις αράδες, έχω αρκετό θυμό και θλίψη. Θα γράψω όμως αυτά ακριβώς που νιώθω. Χαιρετάς τους μαθητές σου που τελειώνουν τη Β΄ Λυκείου με την ευχή «Καλό καλοκαίρι» και το Σεπτέμβρη που τους ξαναβλέπεις, κάτι έχει χειμωνιάσει. Οι περισσότεροι μαθητές - αυτοί που ονομάζονται συνειδητοποιημένοι - έχουν το παγωμένο χαμόγελο της αμηχανίας, όταν τους ρωτήσεις πώς πέρασαν το καλοκαίρι τους. Με το θολό βλέμμα προσηλωμένο στις ημέρες του Μάη που θα κρίνουν τον κόσμο (τους). Κάποιοι έχουν ήδη μετρήσει πόσος καιρός (σε μήνες, εβδομάδες, ακόμη και ημέρες) απομένει μέχρι τότε. Στους δικούς μου τελειόφοιτους μαθητές προτείνω να θυμηθούν πώς άρχισαν το σχολικό τους ταξίδι. Να κάνουν και μια βόλτα στο παλιό τους νηπιαγωγείο. Χαρούμενα, ζωηρά παιδάκια με όρεξη για παιγνίδι και ανακαλύψεις. Πώς τελειώνουν; Κουρασμένοι, αγανακτισμένοι, αγχωμένοι και με το «άντε να τελειώνουμε για να αρχίσουμε να ζούμε». Πότε ήταν η τελευταία φορά που χάρηκαν τη μάθηση; Πότε ήταν η τελευταία φορά που ε…

Το «δικαίωμα» των καταλήψεων

Δυστυχώς, στην καθημερινότητά μας το αυτονόητο, το νόμιμο και το λογικό αναμετράται στα ίσα με την κουτοπονηριά, την παρανομία και τη λαμογιά. Δεν χρειάζεται να μαντέψουμε ποιος νικάει. Και υπεύθυνοι δεν είναι μόνο οι πέντε δέκα νταήδες, θρασύδειλοι, βολεμένοι. Εξίσου υπεύθυνο είναι και το συντριπτικό ποσοστό των μελών μιας κοινωνίας που δεν άκουσαν, δεν είδαν, δεν κατάλαβαν. Της κοινωνίας του «τι σε νοιάζει εσένα;» και της κοινωνίας του «ωχ, αδερφέ, μη χώνεις τη μύτη σου για να μη βρεις κανένα μπελά». Σε μια τέτοια κοινωνία μεγαλώνουμε και διδάσκουμε παιδιά. Και ως έθιμο πλέον – αυτονόητο και αδιατάρακτο – κάθε φθινόπωρο στα σχολεία της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης της χώρας υλοποιείται το «δικαίωμα» της κατάληψης. Ε, ας το πούμε ξεκάθαρα πλέον. Δεν υπάρχει τέτοιο δικαίωμα. Η κατάληψη οποιουδήποτε δημοσίου κτιρίου ή δρόμου, η απαγόρευση πρόσβασης σε δημόσια αγαθά είναι ενέργειες παράλογες, παράνομες και υποτιμητικές για μια κοινωνία που θέλει να λέγεται πολιτισμένη. Βέβαια, το μάθημα «ό…

Μεταξύ θεολόγων ειλικρίνεια…

Τα Θρησκευτικά αλλάζουν. Νέα Προγράμματα Σπουδών. Τα πρώτα μάλιστα σε σχέση με όλα τα άλλα μαθήματα. Αντιδράσεις, ενθουσιασμοί, μουδιάσματα. Άλλοι "εις το πυρ το εξώτερον", άλλοι "ναι μεν, αλλά", άλλοι "επιτέλους". Μεταξύ θεολόγων ειλικρίνεια; Σίγουρα; Πάμε… - Όλο αυτό το χρονικό διάστημα δεν σταθήκαμε όλοι στο ύψος και στην ουσία της αποστολής μας. Ουκ ολίγοι – και μάλιστα μεγαλόσχημοι και με θέσεις – επιδόθηκαν σε ένα φαύλο κύκλο καταγγελιών, διχασμού και αλληλοφαγωμάρας. Άλλοι ανακάλυπταν παντού προδοσίες των ιερών και των οσίων και άλλοι έχτιζαν τη φήμη τους ως προχώ και updated. Το κοινό τους; Δεν είχαν διαβάσει αυτό που πολεμούσαν ή που εκμεταλλεύονταν.... - Δόθηκε αφορμή και χώρος στους κάθε λογής ΓΟΧ, ιδεοληπτικούς και περιφερόμενους του διαδικτύου να εκμεταλλευτούν και να διαστρεβλώσουν την έννοια «μάθημα των Θρησκευτικών». - Θυμηδία και οίκτος μόνο μπορεί να συνοδεύει σχόλια του τύπου «το 666 επιβάλει το νέο μάθημα των Θρησκευτικών» ή «ας τελειώνουμ…

Κύριε Υπουργέ, ελάτε να παίξουμε

Μπορεί κάποιος, διαβάζοντας μόνο τον τίτλο, να νομίσει ότι το άρθρο είναι περιπαικτικό. Όχι, όχι, καθόλου…. Εξάλλου, το παιδί και το παιγνίδι (ομόρριζα) είναι πολύ σοβαρές υποθέσεις. «Θρησκευτικά δεν διδάσκονται στα σχολεία. Η ώρα του παιδιού είναι». Δεν μπορώ να υποθέσω εάν, την ώρα που έλεγε τα παραπάνω, ο υπουργός Παιδείας κ. Ν. Φίλης είχε και τη χαρά που νιώθει κανείς, όταν ανεβάζει το αίμα του άλλου στο κεφάλι. Συγγνώμη που θα σας απογοητεύσω, κύριε Υπουργέ, αλλά πλέον έχουμε συνηθίσει. - Έχουμε συνηθίσει από προκατόχους σας ότι όποιος θέλει να τραβήξει πάνω του τα φώτα της δημοσιότητας, λέει και μια περισπούδαστη κοτσάνα για τα Θρησκευτικά. - Έχουμε συνηθίσει ότι όποιος δεν παράγει έργο, μιλάει εναντίον των Θρησκευτικών για να πείσει τα απανταχού πρόβατα ότι έλυσε τα θέματα της παιδείας. - Έχουμε συνηθίσει ότι όποιος θέλει να πουλήσει δήθεν προοδευτισμό και αριστεροσύνη, υψώνει κορώνες (όχι βασιλικές…) κατά των Θρησκευτικών. Απλά αυτό που χρειάζεται στην κοινωνία μας είναι περισσότ…

Ποιοι μιλάνε (συνήθως….) για το μάθημα των Θρησκευτικών;

Το μάθημα των Θρησκευτικών ήταν ανέκαθεν στο επίκεντρο ιδεολογικών, διοικητικών και άλλων αντιπαραθέσεων. Τα τελευταία χρόνια μάλιστα αναζωπυρώθηκε το «ενδιαφέρον» για χάραξη γραμμής. Συνήθως αυτοί που μιλάνε (σε συνέδρια, βιβλία, άρθρα, στο διαδίκτυο, στο γυαλί και στη Βουλή…) σχετικά με το μάθημα είναι οι παρακάτω: Α) Καθηγητές Πανεπιστημίου: Αρκετοί από αυτούς έχουν από ελάχιστη έως καθόλου ιδέα για το τι όντα διαβιούν στη σχολική τάξη. Λάτρεις και πιστοί ακόλουθοι παιδαγωγικών θεωριών, διδακτικών αρχών και στόχων, μετά δυσκολίας ακούγονται ή διαβάζονται ύστερα από ένα δεκάλεπτο. Ευχαρίστως, παραχωρώ μια οποιαδήποτε τάξη μου για να διαπιστώσω κι εγώ πώς εφαρμόζονται όλα αυτά. Ίσως να είναι και η ετεροχρονισμένη εκδίκησή μου για το διάβασμα του αλήστου μνήμης ΑΣΕΠ. Τον τελευταίο καιρό στον κλάδο τους ευδοκιμεί και ένα άλλο είδος: αυτό του «βγάζουμε τα προσωπικά μας στην πλάτη του μαθήματος»…. Β) Επίσκοποι, κληρικοί και μοναχοί: Ορισμένοι από αυτούς έχουν μια ρομαντική ιδέα για το μάθη…

Λογικά, δεν υπάρχει Θεός…

Ομολογώ ότι όταν ήμουν μαθητής Λυκείου, είχα ένα πολύ ισχυρό θεωρητικό οπλοστάσιο με επιχειρήματα και απόψεις που κατέληγαν στο ότι «λογικά, υπάρχει Θεός». Θυμάμαι ακόμη την ικανοποίηση μετά από δυναμική επιχειρηματολογία και ειδικά όταν αυτή κατέληγε στην κατατρόπωση του αμφισβητία ή (ακόμη καλύτερα) του εχθρού της πίστης. Κόκκινο πανί η αντιπαράθεση με άτομα του συνδρόμου «Iamanatheist, debateme». Τώρα που έχω ήδη ισοφαρίσει τα έτη αποφοίτησης με την ηλικία αποφοίτησης, καταλήγω στο συμπέρασμα ότι «λογικά, δεν υπάρχει Θεός». - Πώς είναι δυνατόν ένας Θεός παντοκράτορας να μην κάνει τίποτε για τόσα φτωχά και άρρωστα παιδάκια, για τόσες εξαθλιωμένες οικογένειες; - Πώς είναι δυνατόν ένας Θεός παντογνώστης να μην δίνει λίγη σοφία σε γιατρούς και επιστήμονες ώστε να ανακαλύψουν το φάρμακο για τον καρκίνο; - Πώς είναι δυνατόν ένας Θεός πανάγαθος να αφήνει μόνο και αβοήθητο τον Υιό Του να χλευάζεται, να σταυρώνεται και να πεθαίνει από κάποιους αχάριστους ευεργετηθέντες; - Πώς είναι δυνατόν ένας …

Περί παρελάσεων και άλλων δαιμονίων…

(Αδριανούπολη, 25 - 3 - 1922)
            Να εξηγηθώ για να …παρεξηγηθώ! Ο καθένας σε αυτή τη ζωή ό,τι θέλει βλέπει και ό,τι θέλει καταλαβαίνει. Ως εκ φύσεως αντίθετος με τη στρατιωτική νοοτροπία και το μιλιταριστικό πνεύμα, στις μαθητικές παρελάσεις βλέπω τα κάτωθι: α) Τους μαθητές μου να βαδίζουν με χαμόγελο και ζωντάνια σε μία συμβολική εκδήλωση απόδοσης τιμών σε ανθρώπους που έδωσαν τη ζωή τους για να υπηρετήσουν αξίες και ιδανικά (φιλοπατρία, ελευθερία, αξιοπρέπεια, κ.λ.π.) β) Μικρούς και μεγάλους να καμαρώνουν μέσα στις ποικίλες, περίτεχνες και πολύχρωμες παραδοσιακές ενδυμασίες του τόπου μας. Στοιχείο πολιτισμού, λαογραφίας και ιστορίας, όπως συμβαίνει και σε αντίστοιχες παρελάσεις σε κάθε γωνιά αυτού του πλανήτη. γ) Μικρές ψηφίδες ιστορίας και σεβασμού των συμβόλων, μόνο και μόνο λόγω της παρουσίας της σημαίας, των τραγουδιών και των λόγων που ακούγονται. Στο χέρι εκπαιδευτικών και γονιών είναι να αξιοποιήσουμε σωστά τις ευκαιρίες και να αποφύγουμε τη σκοτεινιά του εθνικισμού. δ) …